Deneylerde Neden Fare Kullanılır?

deneylerde fareler

Haberlerde veya bir gazete köşesinde gördüğünüz bilimsel bir yazının hemen başında “Fareler üzerinde yapılan deneylerde…” veya “Farelerin kullanıldığı bir deneyde..” diye başlayan yazılar veya haberler görürüz. Peki fareleri, deneylerin başkahramanı yapan şeyleri hiç merak ettiniz mi?

Aslında basit şekilde düşündüğümüzde farelerin diğer canlılara oranla daha küçük olması, (Örneğin; bir fili kızdırmakla bir fareyi kızdırmanın yaratacağı etki hiçbir zaman aynı değildir.) deneylerde farelerin kullanılmasının en basit sebebiymiş gibi görünür. Ya da daha büyük canlılarla laboratuvar ortamında deney yapmanın daha zor olabileceğini düşünmüş olabilirsiniz. Eğer böyle düşündüyseniz doğru düşündünüz. Çünkü; daha büyük canlıları deneylerde kullanmak daha zor olabilir. Ayrıca, daha büyük canlıların taşınması, bir yerden bir yer nakliyesi daha zordur. Farelerin deneylerde kullanılmasının başlıca nedeni budur…

Yukarıda yazdığımız sebepler mantıklı sebepler olsa da aslında “Farelerin neden deneylerde kullanıldığını” açıklamamamıza yetmeyecektir. Peki; neden deneylerde fare kullanılır?…

İkinci sebebi; farelerin çok hızlı bir şekilde üremesidir. Öyle ki; fareler türüne bağlı olarak yılda ortalama 5-6 defa yavrular ve her doğumda ortalama 10-12 arası yavru dünyaya getirirler. Dolayısıyla laboratuvar ortamında fare üretilmesi çok kolaydır. Farelerin laboratuvar ortamında üretilmesi hem çok ucuzdur hem de hastalıksız fare üretimini mümkün kılmaktadır. Böylece yapılacak deneylerde hastalıların deneyleri etkilemesinin önüne geçilir.

Farelerin deneylerde kullanılmasının bir diğer nedeni; genetik olarak insan DNA’sına çok yakın DNA dizilimine sahip olmalarıdır. Bu oran %78-85 arasındadır. Dolayısıyla bir ilacın bir insanda yaratabileceği etki fareler üzerinde de hemen hemen aynı etkiye yaratacaktır. Bu sayede de fareler üzerinde yan etki gösteren bir ilacın insanlar üzerinde de aynı etkiyi göstere bileceğini söyleyebiliriz. Dolayısıyla da bir ilaç insan üzerinde denenmeden önce fareler üzerinde denenir.

Genetik biliminin gelişmesiyle birlikte farelerin genleriyle oynamanın daha kolay olduğu anlaşılmıştır. Genetiğiyle oynanan fareler sayesinde bir genin bedenimiz üzerindeki etkilerini anlamamız sağlanmıştır. Bunu için kullanılan fareler, insan genetiğine benzer genleri pasif hale getirilerek incelenir. Bu sayede bilim adamları o genin  beden üzerindeki etkileri incelenerek ne işe yaradığını anlamaya çalışırlar. Bu tür deneylerde kullanılan fareler; “Nakavt fareler” adı verilmektedir.

Diğer bir şekilde farelerin DNA dizilimine yabancı bir DNA parçası eklenerek gözlemlenir. Bu sayede bir hastalığın veya yabancı bir genin insan bedeni üzerinde yaratacağı etkiyi görmek mümkün olabilir. Bu tür deneylerin çok verimli geçtiği söylenebilir. DNA dizilimine yabancı bir DNA eklenen farelere ise; “Transgenik fare” denilmektedir. Bu fareler sayesinde de bir çok hastalığın gen yapısı modellene bilmiştir.

Farelerin deneylerde kullanılmasının başlıca nedenleri kısaca; küçük canlılar olduğu için nakliyelerinin kolay olması, üremelerinin hızlı olması, gen yapılarının insanlara benzemesi ve genlerinin diğer canlılara oranla daha kolay değiştirile bilmesi olarak özetleye biliriz.

Farelerin laboratuvarlarda genlerinin değiştirilmesi, bilimsel çalışmalarda kullanılması veya öldürülmeleri etik görünmese de farelerin bilime kattığı değer yatsınamaz….

Sosyal Medyada Paylaşın;

Facebook Yorumları