Kara Delikler Nasıl Oluşur?

Kara delikler

Evren, sonsuza yakın yapısıyla, muhteşem döngüsüyle, en yetenekli sanatçıları bile kıskandıracak güzelliğiyle insanoğlunun gökyüzüne bakarken hayran kaldığı çok değişken bir yapıdır. Bu yapıyı daha yakından incelediğimizde ise güzellikleri kadar kötülüklerinde en dip noktasını görmemiz mümkündür. Bu evrende soğuğun ve sıcağın en uç noktasını, yaşamı destekleyen veya bitiren kuyruklu yıldızları, gök taşlarını, can alan ve can veren muhteşem yıldızları, zehirli gazları, çok yoğun basınç ve radrasyonu ve nihayetinde kara delikleri görmek mümkündür. Uzaktan ne kadar güzelse, yakından o kadar korkunçtur bu evren… İşte “kötülerin en kötüsü!” ( ki bana göre öyle değil) olarak tarif edilen kara deliklerin macerasını anlatacağımız bu yazımızda bir kara deliğin nasıl ve ne şartlarda oluştuğunu anlamaya çalışacağız….

Evrenin küçük bir kısmı (BU TEMSİLİ GÖRSELDE   GÖRDÜĞÜNÜZ PARLAK NOKTALARIN HER BİRİ BİRER YILDIZ DEĞİL, GALAKSİLERDİR Kİ; BU GALAKSİLERİN HER BİRİNDE ORTALAMA 200 MİLYAR YILDIZ BULUNMAKTADIR.;)

Bir kara deliğin üç türü bulunmaktadır .  Bunlardan biri çok büyük yıldızların ölümlerinden sonra oluşan kara delikler. İkincisi, iki “pulsar” yıldızının birleşmesinden sonra (Ki bu çok düşük bir ihtimaldir.)oluşan kara deliklerdir. Üçüncüsü ise, galaksilerin merkezlerinde bulunan ve  birden fazla kara deliğin birleşmesinden sonra galaksilerin oluşmasını sağlayan kara deliklerdir. Bunlardan en ilginç olanı galaksilerin merkezlerinde bulunan kara deliklerdir. Bu kara delikler, güneşin bir kaç milyon ile bir kaç milyar katı olabilmektedirler. Son yapılan araştırmalarda bizim galaksimiz olan Samanyolu’nun merkezinde bulunan kara deliğin güneşin 2,5 milyon katı olduğu tahmin edilmektedir.

Galaksilerin merkezlerinde bulunan kara delikler (Temsili)

Kara deliklerin oluşması ile ilgili olarak öncelikli bilmemiz gereken evrendeki “büyüklük”  kavramıdır. Ancak bu büyüklük kavramını evrenin kendisi için değil, yıldızlar için yapacağız. Bir yıldız ne kadar büyük olabilir? Bunun için dünya ile güneşi ve güneş ile de başka yıldızları karşılaştırmak gerekir ki, bir kara deliğin oluşması için gereken enerji miktarını anlayabilelim…

Dünya 510 milyon km²”lik alanı ve ortalama 40 bin kilometrelik çevresiyle sıradan bir gezegendir. Güneş ise ortalama 510 trilyon km²lik alanı ve 40 milyar kilometrelik çevre uzunluğuyla dünyanın 1 milyon katı büyüklüğündedir. Yani güneşin içine 1 milyon tane dünya sığabilmektedir.

Dünya ve Güneş arasındaki büyüklük farkı (TEMSİLİ)

İşte bize göre bu kadar büyük bir yıldız olan  güneş bile bir kara deliğe dönüşecek enerjiyi kendinde barındıramaz. Bir kara deliğin oluşabilmesi için gereken enerji miktarı güneşin en az 3-4 katı bir yıldızın hayatını sonlandırması gerekir. Peki bir kara delik nasıl oluşur?

Yıldızlar bünyelerinde bulunan hidrojeni  nükleer füzyonla yakarak helyuma dönüştürürler. Milyarlarca yıl bu şekilde enerji üreten yıldızlar enerji üretecek hidrojen kalmayınca çok daha yüksek sıcaklıklara ulaşarak helyumu yine nükleer füzyonla karbon atomuna dönüştürmeye başlarlar. Bu sırada ortaya çıkan sıcaklık ve enerji muazzam boyutlara çıka bilmektedir. Bu olay sırasında ortaya çıkan enerji kendi kütlesinin evrene uyguladığı kütlesel çekimden çok daha güçlü olduğu için yıldız genişlemeye başlar. Öyle ki; güneş bu aşamaya geldiğinde tüm güneş sistemini içine alacak kadar genişleyecektir. Bu olaya “kızıl dev” aşaması veya “kızıl yıldız” denmektedir. Belirli bir noktadan sonra daha fazla genişlemeyi kaldıramayan yıldız dışa doğru büyük bir patlamayla tüm dış katmanlarını kaybedecektir. “Süper nova patlaması” denilen bu olay esnasında ortaya çıkan enerji güneşin 10 milyar yılda üretebileceği tüm enerjiden daha fazla olabilmektedir. Ayrıca patlama sırasında ortaya çıkan parlaklık güneşin şu andaki parlaklığından 100 milyon kat daha fazla olabilmektedir. Bizim yıldızımız olan güneş ise, süper nova patlaması yaratacak enerjiyi barındırmadığından bu aşamadan sonra tüm dış katmanlarını yavaş yavaş kaybederek sadece çekirdeğinden oluşan bir yıldız haline gelecektir. Güneş ve güneş benzeri yıldızların son anlarına kadar yaşayacakları bu evreye “beyaz cüce yıldızı” adı verilmektedir. Bu aşamadan sonra bir kaç milyonla bir kaç milyar yıl daha varlığını sürdürecek olan güneş, tüm enerjisini bitirdikten sonra gözden kaybolacaktır.

Güneşin yaşam cizgisi

Güneşten daha büyük olan yıldızlarda ise süper nova patlamasından sonra yine güneşteki gibi yıldızın çekirdeği kalır ki, bu evredeki yıldıza da “nötron yıldızı” denmektedir. Tamamen nötronlardan oluşan bu yıldız içeriğinde az miktarda da olsa proton ve elektronlar da barındırırlar. Bu proton ve elektronlar yıldızın bir süre daha yaşamasına izin vermektedirler. Belirli bir aşamadan sonra bu proton ve nötronlar da kütle çekimi etkisiyle (bu kütle çekimi etkisi inanılmaz boyutlardadır. Öyle ki, bir nötron yıldızının bir çay kaşığı dolusu dünyada 100 milyon ton gelebilmektedir.) bir araya gelerek nötronlar oluştururlar. Bu aşama da tamamlandıktan sonra hiç bir enerji kaynağı bulamayan yıldız, son kez içine doğru çökerek kara delik haline gelirler.

İşte, bir kara deliğin hikayesi böyledir. Evrendeki tüm atomların %99,98’i boşluktan oluşurlar. Bu boşluğun evrende sıfıra yakın olduğu tek an bir nötron yıldızının kara deliğe dönüşmeden önceki son bir kaç saniyesidir. Bir nötron yıldızının bir kara deliğe dönüşmesi işte bu kadar büyük bir enerji gerektirmektedir. Eğer dünyayı bir nötron yıldızının maruz kaldığı kütlesel çekime maruz bıraksaydık dünyanın sıkışacağı alan iki avucumuzu anca doldurabilirdi….

Nötron yıldızı (temsili)

Şimdi de, kara delikler hakkında  şıkça sorulan bazı soruların cevaplarına bir bakalım…

 Neden “kara delik”?

“Kara delik” denmesinin sebebi saniyede 300 bin kilometre hız yapabilen ışığın bile kara deliğin çekim etkisinden kaçamamasıdır. Bizim görmemizi ve “orada” diye bilmemizin nedeni, ışığın diğer maddelerden yansıyarak gözlerimize dolması ve görmemizdir. Ancak bir kara deliğe bir ışık hüzmesi girdiğinde eğer yansıyacak bir alan bulsa bile, kara deliğin çekim etkisiyle yansıyamaz. Dolayısıyla bir ışık yansıması olmadığından bir insan tarafından gözle görülmesi mümkün değildir. Ayrıca bir santimetre küplük bir alana uyguladığı basınç büyüklüğüne bağlı olarak 100 trilyon tonu bulabilmektedir.

Bir kara deliğin içerisinde ne vardır?

İçerisinde ne olduğu bilinmemekle birlikte bunu öğrenmek
bana göre asla mümkün olmayacaktır.

Işık bile kaçamıyor ise biz varlığını nereden biliyoruz?

Aslında Einstein’in ve dönemin bazı bilim adamları tarafından matematiksel olarak kanıtlanmıştı. Bir kara deliği gözle görmek elbette mümkün değildir. Ancak çevrelerine yaptıkları etkilerden onların varlığı kanıtlamak mümkündür. Örneğin; “yer çekimsel bükülme” adlı bir teoriye göre, büyük kütleli ve yoğun maddeler uzayı tıpkı bir çarşaf gibi uzay ve zamanı bükmektedirler. Bunun sonucu olarak  bir yıldızın arka planında bulunan başka bir yıldızın ışığı bize bükülmüş gibi gözükmektedir. Yine aynı şekilde dünyaya  göre bir kara deliğin geri planında bir yıldız, kara deliğe çok uzak bile olsa, ışığı bize kırılmış veya bükülmüş gibi gözükebilmektedir.

Bir Kara deliğin geri planında görünen galaksinin yer çekimsel çekimin etkisiyle bize ulaşan ışığının kırılması…

Yine aynı şekilde, eğer bir yıldız küçük ve belirli bir dairenin içinde, belirli bir mesafede dönüyorsa ve de kütlesi sürekli olarak küçülüyorsa “Döndüğü dairenin merkezinde bir kara delik vardır.” denilebilir.

Bir kara deliğin bir yıldızı yutması ( temsili)

Bir kara deliğin içerisine bir insan girerse başına ne gelir?

Bu da tam olarak bilinmemekle birlikte, bunla alakalı bazı teoriler vardır. Bana göre bu teorilerin içerinde akla en yatkın olanı “fiziksel olarak yok oluş”tur. Kara delikler fizik kurallarını tamamen yok eden, geçersiz kılan yapılardır.Eğer, “mutlak hız” olan ışık bile bir kara delikten “olay ufkuna” girdikten sonra kaçamıyor ise, bunun sonucunda ışık “olay ufkunda” kendi sınırını aşmaktadır. Yani olay ufkunda ışık  kendi hızından daha hızlı bir şekilde kara deliğin içine çekilmektedir. Bunun sonucunda ortaya çıkan basınç bir insanı atom altı tüm parçacıkları da dahil tamamen yok edebilecek kuvvettedir…

“Olay Ufku” nedir?

Olay ufku, kara deliklerin çekim etkisinin en kuvvetli olduğu bölgedir. Işığın bile kaçamadığı alan bu alandır. Olay ufku bir yıldızın büyüklüğüne bağlı olarak değişen bir kavramdır. Örneğin, güneşten 10 kat daha büyük bir yıldızın kara deliğe dönüşmesi halinde olay ufku yalnızca 75 km çapında olacaktır. Ayrıca olay ufkundan sonra kara deliğin merkezine ulaşıldığı tahmin edilmektedir.Yine  olay ufkundan sonra kara delikte neler yaşandığı bilinen fizik kurallarıyla açıklanamamaktadır.

 Kara delikler, evrende varlığını devam ettiren çok  entresan uzay yapılarıdır. Yalnızca bir kaç kilometre çapında olanlarının bile güneşten binlerce kat büyük yıldızları yok edebilecek kapasiteleri ile, galaksimizdeki çoğu yıldızın bile galaksimizin merkezinde olan kara delikten milyarlarca kat daha büyük olmasına karşın onun, 200 milyar yıldızı tek bir yörünge etrafında döndürmesiyle, tüm fizik kurallarını alt üst etmeleri ve ışığın bile ondan kaçamaması ile, kara delikler insanoğlunun en merak ettiği olgulardan bir tanesidir. Kimi insanlar tarafından “korkunç uzay alanları” olarak tarif edilseler de, bana göre kainattaki en muazzam yapılardan bir tanesidir ve onları anlamak varlık sebebimizi anlamakla eşdeğerdir…

Sosyal Medyada Paylaşın;

Facebook Yorumları