Süper Novalar

Süper novalar

Dünya evrendeki konumuyla sürekli olarak dış tehditlere açık bir gezegen… ‘Göktaşları, güneş patlamaları, bunlara bağlı  iklimsel değişilikler…’ derken süper novalar da bir tehdit gibi görülmeye başlandı. Peki, bir süper nova patlaması, dünyadaki yaşamı gerçekten sonlandırabilir mi ? 

Süper nova patlamaları evrende bir yıldızın başına gelebilecek en korkunç şeydir… Bir yıldızın ölüme yaklaşma anlarındaki bu sancıları, sadece kendisini yok etmez! Ayrıca etrafında bulunan yüzlerce yıldız sistemini de yok edebilir…

Süper Nova nedir? Süper Nova nedir?

Süper novalar; yıldızların yakıtlarının bitirmesi sonucu, büyük bir güçle patlamalarına verilen addır.  Yıldızlar, enerjilerinin büyük çoğunluğunu, hidrojeni (nükleer füzyonla) helyuma dönüştürerek elde ederler. Ancak belirli bir zaman sonra yıldızın enerjiye dönüştürebileceği hidrojen miktarı azalmaya başlar. Normal şartlarda füzyon, yıldızın boyutlarının sabit kalmasını sağlar. Yani içeriye doğru olan kütle çekimi ile, dışarı doğru olan füzyonun yarattığı güç aynıdır. Ancak zamanla bünyesinde bulunan hidrojen miktarı azalmaya başlayınca yıldız, kütle çekimine yenilerek küçülmeye başlar. Bu aşamada yıldızın ışığı büyük oranda kaybolur. Fakat bünyesinde bulunan hidrojen atomları tamamen bittiğinde, yıldızın merkezindeki kütle çekimi yeni bir reaksiyonun doğmasına neden olur. Bu sefer de yıldız, helyum atomlarını karbon atomlarına dönüştürmeye başlar. Yalnız burada şöyle bir sıkıntı vardır: Hidrojen atomlarının ortaya çıkardığı enerji miktarı ile helyum atomlarını ortaya çıkardığı enerji miktarı aynı değildir. Helyum, karbon atomuna dönüşürken ortaya hidrojen atomuna göre,  çok daha fazla enerji çıkartır. Bu durumda da ortaya çıkan enerji, dışa doğru kaçma yoluna gideceği için yıldız genişlemeye başlar. Mesela; bizim yıldızımız güneş, bu aşamaya geldiğinde dünyayı bile içine alabilecek kadar genişleyecektir… Elbette bu sürecin de bir sonu vardır. Yıldız bünyesinde bulunan tüm helyumu bitirene kadar büyümeye devam edecektir. Helyum da bittiğinde artık yıldızın dış katmanları çok büyük bir sür’atle kütle çekimine yenilerek içeri çöker. Tıpkı duvara bir top attığınızda nasıl geri sekerse, yıldızın dış katmanları da merkeze çarparak büyük bir hızla çarpmaya ve sekmeye başlar.  Bu durum da büyük bir patlamanın doğmasına neden olur. Bu patlama sırasında evrenin dört bir tarafına demir, silikon gibi elementler dağılmaya başlar…

Süper nova patlamaları sırasında, patlamanın büyüklüğüne göre öyle bir enerji ortaya çıkar ki… Evrene yayılan enerji, bazen güneşin 10 milyar yıl boyunca üretebileceği tüm enerjiden daha fazla olabilir. Üstelik bu enerji bir saniyeden daha kısa sürede ortaya çıkabilir.  Bir süprnova patlaması  güneşin parlaklığından yaklaşık olarak 10 milyon kat daha parlak olabilir. Bu parlama iki haftadan daha uzun sürebilir. Ayrıca süper nova patlamaları sırasında ortaya çıkan parlaklık, bulunduğu galaksiyi tamamen aydınlatabilir.

Bir yıldızın süper nova patlaması yaratabilmesi için en az  güneşten sekiz kat daha büyük olması gerekir.  Mesela; bizim yıldızımız olan güneş, asla bir süper nova patlaması yaratamaz! Güneş de, enerjisini eninde sonunda bitirecektir. Enerjisini bitirdiğinde bir patlama olmadan dünyayı bile içine alabilecek kadar genişleyen güneş, helyumunu da bitirdiğinde tüm dış katmanlarını kütle çekimi ile geri çekemeyecektir… Tüm dış katmanlarını yavaş yavaş uzaya salan güneş, geriye sadece çekirdeğinden oluşan ve adına kızıl cüce denilen bir yıldızdan ibaret olacaktır.  Bu süreçte çeşitli elementleri enerji için kullanan güneş, 5 ile 20 milyar yıl arasında yaşamına devam edecek ve yakacak hiçbir şey bulamadığında dağılarak yok olacaktır…

Süper nova patlamaları, hem can alan hemde can veren patlamalardır. Bir süper nova patlamaları büyüklüğüne bağlı olarak 4 ile 20 ışık yılı arasındaki tüm yıldız sistemlerinin yok olmasına neden olabilirler.

Yıldızların evrene yaydığı veya diğer yıldızlardan sürüklediği maddeler evrenin her tarafına yayılırlar…

Teknik olarak karbon temelli canlılarız… Evrene karbon, demir, silikon gibi maddelerin yayılmasının tek nedini süpernovalardır. Dolayısıyla hepimiz istinasız olarak bir zamanlar yıldızların merkezlerinde cayır cayır yanmaktaydık…

Süpernovaların etki alanları 

Nebulalar
Nebulalar, süper nova patlamalarının oluşturduğu gaz ve toz bulutlarıdırlar… Bu bulutlar, bir kaç ışık yılı ile bir kaç bin ışık yılı arasındaki mesafelere yayılırlar…

Ortalama her 240 milyon yılda bir dünyaya en az 10 parsek (33 ışık yılı) uzaklıkta bir süper nova patlaması meydana gelir. Bu patlamaların bu bilgiden yola çıkarak bu tür süper novaların dünyayı etkilemediği düşünülüyordu. Ancak yapılan araştırmalar sonucunda bu tür süper novaların dünya atmosferine ve canlılığa olumsuz etkilerinin olabileceği düşünülmektedir. Her şeyden önce süper novalar patladıklarında bir kaç ışık yılı içerisindeki tüm yıldız sistemlerini yok ederler. Bu etki patlamanın yaratmış olduğu bir etkidir. Ancak büyüklüğüne bağlı olarak bir yıldızın süper nova patlamasında dış uzaya  yıldız, sadece artıkları fırlamaz!… Aynı zamanda yüksek dozlarda radrasyon ve gama ışınları uzaya salınır. Özellikle de gama ışınları ozon tabakasının tamamen yok olmasına neden olabilir. Ozon tabaksının yok olması demek; güneşten gelen yüksek dozlardaki radrasyonun direk yeryüzüne ulaşması demektir. Bu da canlılığın sonu anlamına gelebilir. Bize 50 ışık yılı uzaklıktaki bir süper nova patlamasının ise ozon tabakasını delmese bile en azından insanların kansere yakalanma olasılığını en az 5-6 puan yükseltebileceği düşünülmektedir…

Güneşin yakınlarında süper novaya dönüşebilecek bir yıldız var mı? 

 Betelgeuse, (temsili)...
Betelgeuse, (temsili)…

Bilindiği kadarıyla güneş sistemimize en yakın yıldızlar arasında  süper novaya dönüşebilecek kadar büyük bir yıldız bulunmamaktadır. Ancak bu durum bizi yanıltmamalı… Bilindiği kadarıyla sadece bizim galaksimizde en az güneşten  yüz binlerce kat daha büyük binlerce yıldız bulunmaktadır… Bu tür bir yıldızın süper nova patlaması yaratması sonucunda sadece etrafındaki yıldızların değil, tüm galaksinin bu tür bir patlamadan etkilenmesi beklenir…

Bir süper nova patlamasının gerçekleşmesi için en az güneşin sekiz katında bir yıldızın olması gerektiğini söylemiştik… Ancak bize en yakın, süper novaya dönüşmesi muhtemel yıldız, Betelgeuse adındaki bir kızıl devdir. Bu yıldız güneşten yaklaşık olarak 600 ışık yılı uzaklıktadır ve güneşten ortalama 600 kat daha büyük bir yıldızdır. Yıldızdan gelen veriler şu anda Betelgeuse’nin bir süper nova patlaması geçirmek üzere olduğunu bizlere göstermektedir. Gözle halen onu güneşten 600 kat daha büyük görsek de kuramsal olarak şu an itibariyle kendi içine çökerek güneşin 17 katı kadar dar bir alana sıkıştığı tahmin edilmektedir. Önümüzdeki bir kaç bin yıl içerisinde bu yıldızın bir süper nova patlaması yaratması beklenmektedir. Bu patlama olduğunda dünyadan rahatlıkla görülebilecek ve en az ay kadar parlak olacak, bu patlama gündüzleri dahi gözlemlenebilecek, hatta geceleri bu patlamanın yaydığı ışık, gölge oluşmasına elverecek kadar parlak olacak!… Dolayısıyla bu patlamanın dünyadaki hayatı bitirmese de az bir olasılıkla da olsa hayatı etkilemesi beklenmektedir…

Sosyal Medyada Paylaşın;

Facebook Yorumları