Teleskop Nasıl Çalışır?

Teleskop Nasıl Çalışır?

Teleskop çok uzaktaki cisimleri bize çok yakınmış gibi gösteren çok etkileyici bir alettir. Elbette teknolojinin her alanında yaşanan gelişmeler gibi teleskoplar da her geçen gün kendini geliştirmektedir. Bir mağazadan 3-5 liraya alabileceğiniz teleskoplar bulunduğu gibi maliyeti milyar dolarları bulan Hubble Uzay teleskobu gibi teleskoplar da bulunmaktadır. Peki ama teleskoplar uzakları nasıl yakın eder? Hiç merak ettiniz mi?…


Öncelikle teleskopların nasıl çalıştığını anlamak için biraz insan gözünden bahsetmek gerekir. İnsan gözü, her gözü olan canlı gibi objelerden yansıyan ışığı yakalayarak ve yakaladığı ışığı tek bir noktaya odaklayarak görür… Ancak ,insan gözü her ne kadar muhteşem bir yapıda olsa da uzak mesafelerdeki objeleri görmekte zorlanır. Örneğin; bir insanın 100 metre ötedeki bir kağıda yazılmış, küçük boyutlardaki yazıları görmesi mümkün değildir. Uzaklardakş objeleri net olarak göremememizin bir kaç temel  nedeni bulunmaktadır. Bu temellerden öncelikle en önemlisi; insan gözünün görece çok küçük yapıda olmasıdır. Yani, insan gözünün görebildiği aralık bir kaç santimetre ile sınırlıdır. Bu bir kaç santimetre aralığa gelen ışık sayesinde görebilmektedir.İnsan gözünün bu en temel sorunu, uzaktaki cisimlerden gelen ışığı yakalamada zorlanır veya çok azını yakalar. Dolayısıyla da  uzaktaki o kağıda baktığımızda o kağıttaki yazıları net olarak okuyamayız…

Teleskop nasıl çalışır?Bu durumu şöyle de özetleyebiliriz: İnsan gözünü bir kamera gibi düşünebilirsiniz. Kamera ile bir görüntü çektiğinizde 100 metre uzaktaki kağıtla birlikte etrafındaki tüm cisimler de fotoğrafa yansıyacaktır. Dolayısıyla kağıdın üzerindeki yazılar çok küçük kalacaktır. Kamera ne kadar odaklanırsa odaklansın kağıdın üzerindeki yazılar küçük bir piksel değerine sahip olacaktır. Bu küçük piksele denk gelen  yazıyı da doğal olarak görmemiz mümkün olmayacaktır…

Peki,  insan gözünün bu aralığı daha fazla olsaydı. Mesela; göz kapakları hiç olmasaydı ne olurdu? Tabi bu sorunun çok basit de bir cevabı vardır… Göz merceğine gelen ışığın büyük bir kısmı yakalanabileceği için durumda kağıttan yansıyan ışığın tamamı da yakalanabilirdi. Böyle bir durumda da odaklanarak, en azından kağıtta yazan bir kaç kelimeyi okumak mümkün olabilirdi. Tabi tek başına göz kapaklarının uzakları görmede bir etkisi yoktur. Bilimsel olarak göz kapaklarının olmaması 100 metre uzaktaki o yazıyı okumamızı mümkün kılmasa da en azından bulanık bir yapıda algılayabilmemiz mümkün olacaktı. Çünkü; göz kapaklarının engellediği ışık kadar ışığı toplayan ve odaklayan göz merceklerinin de önemi büyüktür…

Sonuç olarak, teleskoplar da tıpkı insan gözü gibi çalışırlar. Ancak insan gözünün ışığı yakalayan merceğine oranla teleskopların ışığı yakalayan mercekleri çok daha büyüktür. Bir teleskop ile uzak bir cisme baktığınızda teleskobun merceği, nesneden yansıyan ışığı tek bir noktada toplayarak uzaktaki cisimleri daha net görmemizi sağlarlar. Gözünüz ile uzaktaki bir nesne arasına bir teleskop koyduğunuzda aslında göz merceğiniz, nesneden gelen ışığın tamamını yakalamanızı sağlamaktadır. Bu sayede de  teleskoplar  uzaktaki nesneleri daha net görmemizi sağlamaktadırlar.

Teleskobun büyüklüğü kadar, merceğinin de görüntüyü yakınlaştırmasında o kadar büyük bir etkisi vardır. Teleskobun merceği ne kadar pürüzsüz olursa görüntü de o kadar net olur..Tabii bir de teleskopların şahı olan ” Aynalı teleskoplardan”  bahsetmek gerekir ve aynalı teleskopların da şahı Hubble’den…

Aynalı teleskop nedir ve Hubble Uzay teleskobu nasıl çalışır?

Hubble Uzay teleskobu nasıl çalışır
Hubble Uzay teleskobu

Evrenin genişlediğini ispat eden Edvin Hubble’nin adının verildiği teleskop, 1990 yılında yörüngeye fırlatılmıştı. O zamandan bu yana da evrenle alakalı binlerce görüntüyü en net halleriyle bizlere yansıtmıştır. Dünyanın en gelişmiş teleskobu olan bu teleskop,  yaklaşık olarak 549 kilometre üstümüzde dünya  yörüngesinde döner. Hubble Uzay Teleskobunun diğer teleskoplardan farkı bir “Aynalı teleskop” olmasıdır. Dünya üzerinde Hubble’dan büyük,  pek çok aynalı teleskop kullanılsa da Hubble kadar net görüntüler yakalayamamaktadırlar. Bunun nedeni diğer teleskopların bulutlar, toz partikülleri veya böcekler gibi nedenlerle görüntü almada zorlanmalarıdır. Oysa ki, Hubble Uzay Teleskobunun böyle bir sorunu bulunmamaktadır.

Hubble hakkında kısa bir bilgi derlediğimize göre şimdi de nasıl çalıştığına bir bakalım. Daha doğrusu “Aynalı teleskopların” nasıl çalıştığına değinelim.

Aynalı teleskoplar, mercekli teleskoplara nazaran çok daha etkili çalışırlar.  Hubble teleskobunda olduğu gibi bu tür teleskoplarda birden fazla ayna kullanılır. Bu aynalar milimetrenin bir milyonda biri kadar pürüzsüzdürler. Yani insan eliyle yapılmış en pürüzsüz objedirler. Hafif bombeli olan bu aynalar uzak cisimlerden gelen ışığı teleskobun önündeki daha küçük aynaya yansıtılır. Bu daha küçük aynaya odaklanmış ışık, ilk aynanın önündeki delikten içerideki diğer aynaya gönderilir. İçerideki diğer ayna da gelen ışığı biraz daha toparlayarak bir kat daha aşağıdaki aynaya gönderir. Bu süreç en son aynaya kadar devam eder. Böylece cisimden yansıyan ışık mercekli teleskoplara nazaran bir kaç daha fazla tek bir noktaya odaklanmış olur. Yani sıradan teleskoplar uzaktaki cisimden gelen ışığın bir kısmını tek bir noktaya odaklayabilirken, aynalı teleskoplar ışığı bir kaç kez daha fazla odakladıkları için nesneden yansıyan ışığın daha az dağılmasını sağlarlar. O yüzden de aynalı teleskoplar mercekli teleskoplara nazaran çok daha net görüntüler elde etmiş olurlar. İşte Hubble uzay Teleskobu da bu mantıkla çalışır…

Hubble Uzay Teleskobu tarafından çekilen bazı görüntüler;

Orion Takım Yıdızı
Orion Takım Yıdızı

 

Karina Takım Yıldızı
Karina Takım Yıldızı

 

Arp 273 Etkileşen Galaksiler
Arp 273 Etkileşen Galaksiler

 

Moneceros takım Yıldızı
Moneceros takım Yıldızı

 

Atbaşı bulutsusu
Atbaşı bulutsusu

 

5189 Ncg Gezegenimsi Bulutsu
5189 Ncg Gezegenimsi Bulutsu

 

Satürn
Satürn

 

İribaş Galaksisi
İribaş Galaksisi

Özetleyecek olursak; teleskoplar gözün yakalayamadığı ışık hüzmelerini yakalayıp, göz merceğimize odaklayan aletlerdir. Teleskoplar, uzağı yakın etmezler! Onlar, sadece, objelerden yansıyan  ışığın miktarını arttırırlar…

Kuş Sürüleri Neden “V” Şekli Oluşturarak Uçar?

Sosyal Medyada Paylaşın;

Facebook Yorumları