Tarihin En Büyük Krizi! Büyük Buhran Nedir?

Hepimiz de biliyoruz!… Dünyanın gelmiş geçmiş en büyük krizlerinden bir tanesi de ‘Büyük Buhran’dır… Hep merak etmişsinizdir! Adını sıkça duyduğumuz bu ekonomik krizin nasıl olduğunu?… Gelin bu yazıyla o merakımızı giderelim! Büyük Buhran veya diğer adıyla ‘Kara Perşembe Ekonomik Krizi’ nedir?…

Her şey 24 Ekim 1929 perşembe gününde patlak verdi! İlk olarak o dönemde, ABD’de çıkan kriz, yine o dönemde en çok sanayileşmiş ülkeleri etkilemiştir…

Krizin öncesinde yaşanan I Dünya Savaşı, kaybedenleri kadar kazananları tarafından da çok önemli bir savaştır!… Bu savaşın kazananlarıları da kaybedenleri de çok büyük dersler almışlardır! Bu savaşın en çok kazananı ise; Amerika Birleşik Devletleri olmuştur!… Amerika Birleşik Devletleri, savaş çıktığı ilk dönemde her ne kadar tarafsızlığını ilan etmiş olsa da, İngiltere başta olmak üzere müttefik güçlere silah ve gıda satışı gerçekleştirerek sanayisini geliştirmiştir! Bugünün hesabıyla, savaş döneminde trilyonlarca dolarlık ihracat yapan Amerika, dünyanın en büyük ekonomisi olmuştur!…

Ancak; Amerika’nın birkaç yılda aniden bu kadar büyük ihracat yapabilmesi, ekonominin tekelleşmesine neden olmuştur. Savaş ekonomisinden dolayı kurulan şirketlerden 200 tanesinin değeri, Amerikan ekonomisinin %50 sinden daha fazla değere sahipti! Dolayısıyla bu şirketlerden herhangi birinde yaşanacak sorun, tüm Amerikan ekonomisinin etkileyebiliyordu…

Büyük Buhran Ekonomik Krizinin Sembolü olmuş fotoğraf: Dört çocuğunu satışa çıkaran kadın…

Bu 200 şirketin ekonomiye tek başlarına yüklenmelerinin yanı sıra bankacılık sisteminin de tam olarak oturtulması, ekonominin kırılganlığını daha da arttırıyordu…

Amerikan ekonomisinin bu iki temel sorununun yanı sıra, Amerikan hükümetinin liberal bir politika izlemesi, yani ekonomiye şirketlerden kaynaklı dalgalanmalarda müdahale etmemesi ekonomideki kırılganlığı arttırıyordu!..

Bu temel nedenlerin yanı sıra savaş sonrası Amerika’nın Almanya’dan ve İngiltere’den aldığı savaş tazminatlarını altın olarak istemesi…Ancak; bu ülkelerin bu tazminatı ödeyecek yeterince altın rezervlerinin olmaması, dış ticaret açığının büyümesine neden olmuştu! Çünkü; savaş tazminatını altın olarak alamayan Amerika, bu bedeli mal ve hizmet olarak almayı kabul etmişti… Ancak, gümrükten giren ürünlerin dışarıya gönderilen ürünlerden daha fazla olması, dış ticaret açığının daha da büyümesine neden oldu… Önlem olarak gümrük vergileri arttırılırsa da yine de dış ticaret açığının büyümesine engel olunamadı!…

Tüm bunlar üst üste birleşince, yatırımcısına senelerdir sürekli olarak kazandıran Wall Street (Amerikan borsası) 3 Ekim 1929 günü ilk defa yükselmemiş, dengede kalmıştı! Hatta birkaç büyük hisse senedinde düşüş bile gözlemlendi! 20 Ekim 1929 günü Wall Street’te hisse senedi olan tüm yabancı yatırımcılar, ellerindeki senetleri satmaya başladılar ve bu durum Amerikan borsasının 24 Ekim 1929 sabahı İflas bayrağını çekmesine neden oldu.. Borsanın çökmesi ile beraber Amerikan ekonomisi de iflas bayrağını çekmişti!…

10 yıl boyunca ağır sanayi tamamen durdu! Sadece Amerika’da 50 milyondan fazla insan işsiz kaldı…

Bu kriz 200 yıllık Amerikan tarihinde hükümetin ilk defa el değiştirmesine neden oldu! Herbert Hoover istifa etti yerine Roosvelt geldi…

Herbert C. Hoover
Franklin Roosvelt

Yine ABD tarihinde ilk defa Amerikan hükümeti ekonomiye müdahale etti…

Amerikan hükümeti; üretimi arttırarak, ürün fiyatlarını arttırarak ve iş saatlerini kısaltarak bu krizi atlatmaya çalıştı! iş saatlerini kısaltarak 50 milyon olan işssiz sayısını azaltmaya çalıştı!… Sadece Amerika’da 4 binden fazla banka battı… Tüm halk deyim yerindeyse beş parasız kaldı!.. Amerikan hükümeti ilk defa devlet bankası kurarak halkın parasını garanti altına aldı… Bu kriz tüm dünya ekonomisinin yüzde seksen küçülmesine neden oldu!…

O dönemde bu büyük krizi en çabuk atlatan ekonomilerinden biri de Almanya idi… Dış ticarette yabancı ülkelerin mallarını çok pahalı satın alan Almanya, böylece ihracat dengesini korudu… Başta Türkiye olmak üzere pek çok ülke ile ticaret Anlaşması yapan Almanya, ekonomisini güçlendirdi… İşverenlere çeşitli imkanlar sağladı… Bu imkanları kötüye kullanan Yahudiler, Almanlara iş vermeyip kendi ırkından olanlara fırsat verince, Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi iktidara, başa geldi. Çünkü; Hitler bu argümanı iktidara gelebilmek için çok iyi kullandı… İkinci Dünya Savaşı’nın çıkmasındaki görünmeyen el Büyük Buhran’dı…

Büyük buhran işte böyle bir kriz! Etkilerinin halen, günümüzde bile devam ettiği düşünülmektedir!…

Kimler Neler Demiş?

avatar
  Abone Ol!  
Bildir